Laanwegen verdienen speciale bescherming vanwege hun ecologische waarde en hun culturele en historische betekenis. Veel laanwegen worden echter bedreigd door wegenbouw, bodemverontreiniging en andere negatieve invloeden. Dit heeft de Duitse Vereniging voor Milieu en Natuurbehoud (BUND) ertoe aangezet om het initiatief Allee des Jahres (‘Laan van het jaar’) te lanceren.

BUND is een vereniging die zich op verschillende manieren inzet voor natuurbehoud en milieubescherming. Met de fotowedstrijd ‘Laan van het jaar’ wil de vereniging de aandacht vestigen op de diversiteit, schoonheid en natuurwaarde van lanen in Duitsland. BUND reikte de prijs ‘Laan van het jaar’ voor het eerst uit in 2008. De wedstrijd gaat gepaard met uitgebreide media-aandacht en leidt tot talrijke publicaties in regionale en nationale media.

Hoe lanen in Duitsland worden beschermd

Met Katharina Dujesiefken heeft BUND een eigen adviseur voor boom- en lanenbescherming in Mecklenburg-Voor-Pommeren. Met het oog op de winnaars van 2025 benadrukte Dujesiefken: "Lanen zijn de levensaders van ons landschap. Ze verbinden plaatsen en generaties – en laten elk seizoen een ander gezicht zien. De wedstrijd heeft op prachtige wijze aangetoond hoezeer mensen geraakt worden door de sfeer en de veranderlijkheid van deze bomenrijen."

Mecklenburg-Voor-Pommeren is een van de deelstaten met de meeste lanen. Alleen Brandenburg heeft er meer. Dat er in deze regio's in Oost-Duitsland zoveel lanen zijn, heeft historische redenen: vroeger, toen mensen nog met paard en wagen reisden, dienden deze bomenrijen om wegen te markeren en bescherming te bieden tegen zon en wind. In West-Duitsland werden oude lanen na de Tweede Wereldoorlog op grote schaal vernietigd, bijvoorbeeld om plaats te maken voor bredere wegen. In Oost-Duitsland, achter het IJzeren Gordijn, waren er minder auto's en dus ook minder wegenbouwprojecten. Daardoor zijn daar meer lanen bewaard gebleven.

Politieke steun

Op het hoogste politieke niveau is er nu een initiatief dat zich tot het uiterste inspant om de lanen te beschermen: De parlementaire fractie ‘Kulturgut Alleen’ (Laanwegen als cultureel erfgoed) wil de bomenpopulatie langs landwegen behouden en uitbreiden. Deze partijoverschrijdende alliantie werd voor het eerst gevormd tijdens de zittingsperiode 2013-2017 en opnieuw in 2018, en wordt geadviseerd door de Vereniging van Duitse Boomkwekerijen (BdB) e.V.

De parlementaire groep voert ook campagne om middelen beschikbaar te stellen voor de bescherming van laanbomen. In 2022 werd 8 miljoen euro aan federale middelen goedgekeurd voor de bescherming en ontwikkeling van laanbomen, evenals voor vervangingsmaatregelen. In 2025, na de federale verkiezingen, vormden parlementsleden opnieuw een werkgroep om laanbomen te beschermen.

Duitsland is een land van lanen

Het grote aantal met bomen omzoomde wegen en paden in de Leybuchtpolder, waar de winnende foto in 2025 werd genomen, is geen toeval: de bomen werden aangeplant in het kader van de landschapsplanning nadat de Leybucht in 1954 werd ingepolderd. De lanen zijn kenmerkend voor het vlakke moeraslandschap en bieden belangrijke bescherming tegen de wind.

Ook in andere delen van Noord-Duitsland zijn er veel wegen die worden omzoomd door oude bomen. Het kleine dorpje Hunteburg omschrijft zichzelf zelfs als het ‘dorp van de lanen’. Deze gemeente is in dit opzicht uniek in de regio: zes indrukwekkende lanen met lindebomen leiden als stralen van een ster naar het dorp. De oude bomen zijn de trots van veel inwoners van Hunteburg, die zich met succes hebben ingezet voor het behoud van hun lanen. De bomen langs landelijke wegen worden echter niet alleen bedreigd door bouwmaatregelen of werkzaamheden in de wortelzone, maar ook door bijvoorbeeld klimaatverandering, veroudering en strooizout.

Laanbomen en hun betekenis

Laanbomen leveren een waardevolle bijdrage aan klimaat- en soortenbescherming. Ze zijn belangrijke leefgebieden voor insecten, vleermuizen en vogels, vooral in landschappen die ver van de natuur verwijderd zijn. Oude laanbomen zijn echter niet alleen biotopen die een thuis bieden aan een verscheidenheid aan dieren: de rijen bomen langs wegen en paden zijn uniek omdat ze habitats van inheemse dieren met elkaar verbinden en zo groene corridors vormen.

Laanbomen zijn ook belangrijk voor het toerisme, bijvoorbeeld als onderdeel van de Deutsche Alleenstraße (‘Duitse Laanweg’). Vakantieroutes zijn geselecteerde reisroutes die aan een specifiek thema zijn gewijd en naar overeenkomstige bezienswaardigheden leiden. De Deutsche Alleenstraße strekt zich uit van Konstanz in het zuiden van het land tot Rügen in het noorden. Ze bestaat uit afzonderlijke trajecten met bezienswaardige lanen en is in totaal 2900 kilometer lang. Ze is ontstaan na de Duitse hereniging en wordt onder meer ondersteund door de Duitse Toeristenbond en de Duitse Bosbeschermingsvereniging.

Maar dat is nog niet alles: sinds 2008 viert Duitsland op 20 oktober de ‘Laanendag’. In overeenstemming met het herfstplantseizoen worden op deze dag de winnaars van de fotowedstrijd ‘Laan van het jaar’ bekendgemaakt. De datum is bewust gekozen omdat 20 oktober ideaal is voor boomplantprojecten. Vertegenwoordigers van steden en gemeenten kunnen dan hun spades ter hand nemen en symbolisch het startschot geven voor het planten van bomen in hun regio.

Tekst: Anke Bührmann